‘De vluchteling’ bestaat niet

Bij aankomst drukt Humanity House mij met de neus op de feiten. Achter het raam staat een levensgrote foto van acht mensen. Daarboven staat geschreven: ‘De vluchteling’ bestaat niet. Ontelbare redenen om te vluchten wel. “We hebben geen collectie en daar worden we weleens op aangesproken als museum,” zegt Frederiek Biemans, curator van de vernieuwde ervaringsreis. “Onze collectie zijn de acht verhalen.” Bij Humanity House ervaar je aan den lijve hoe het is om te moeten vluchten & krijg je de mogelijkheid om acht vluchtelingen te ontmoeten. Bezoekers spreken bijvoorbeeld met Akhrat, die tussen haar zesde en zestiende verbleef in een AZC & niet wist of ze in Nederland mocht blijven. Yvonne ontvluchtte Jamaica omdat ze daar als lesbische vrouw niet veilig was. Bruce viel in de handen van rebellen en moest als kind soldaat werken. Unieke verhalen die in Nederland vaak onder dezelfde term lijken te vallen: dé vluchteling. “We willen niet zozeer een politiek statement maken. Maar we willen wel dat men het gesprek in eerlijkheid voert.” aldus Frederiek. “Het verhaal in Nederland gaat vaak over de situatie hier. Aiham (een van de acht verhalenvertellers) zegt dan heel mooi: “Ik kom toch niet uit de lucht vallen?” Mensen komen ergens vandaan. Of je nou vindt dat ze hier mogen zijn of niet – daar mag je van mij zelf een oordeel over vellen – je moet wel het verhaal weten.”

IMG_4187IMG_4189

Mijn bezoek aan Humanity House bestaat uit 3 lagen. Eerst doorloop ik de ervaringsreis waarin ik ontdek hoe het voelt om te moeten vluchten. Daarna krijg ik de mogelijkheid om de acht vluchtelingen te ontmoeten. Als laatste eindig ik in de inspiratieruimte waar ik o.a. een test kan doen om uit te vinden wat voor hulpverlener ik ben. “Ervaren, ontmoeten & inspireren,” verduidelijkt Frederiek. Bij binnenkomst check ik in en wacht ik tot ik word opgeroepen. In de eerste ruimte is het al meteen menens: er klinken dreigende geluiden & gillende kinderen. Een stem uit het antwoordapparaat draagt mij op de ID-kaart mee te nemen die door de brievenbus valt. Radio-omroepers dwingen mij om zo snel mogelijk het huis te verlaten. Plots sta ik in een lange, smalle gang. Ik ben omringd door deuren. “Aiham uit Syrië trok de deurengang helemaal niet.” benadrukt Frederiek. “Hij is daar halverwege uitgegaan. Tegen zijn vrouw en zijn kind heeft hij gezegd dat ze het moesten afmaken. Zodoende kregen zij enigszins een idee wat hij heeft moeten doormaken. Die deurengang komt psychologisch overheen met de ervaring van iemand die zo’n tocht heeft moeten maken.” De ervaringsreis is niet alleen een emotionele rollercoaster voor iemand die zich in de ervaring herkent, maar ook een eyeopener voor degene die zelf geen (oorlogs)vluchteling is geweest. “Yvonne vluchtte uit Jamaica & werd juist heel erg geraakt tijdens de ervaringsreis op het moment dat ze in aanraking kwam met de douane. Die scène was voor haar herkenbaar. De ervaring is voor iedereen anders. Maar het uitzichtloze gevoel van het verliezen van jouw identiteit & niet weten waar je bent of waar je naartoe gaat: dat zijn herkenbare momenten voor iedereen.”

IMG_4200IMG_4203

Na de ervaringsreis sta ik oog-in-oog met de acht vluchtelingen: Yvonne, Bruce, Shaza, Aiham, Ram, Akhrat, Desbele en Lidija. In kleine huisjes neem ik plaats tegenover hun virtuele identiteit terwijl het voelt alsof ze er echt zijn. “Wat wil je me vragen?” vragen ze stuk voor stuk. Lidija uit Sarajevo valt stil na de vraag wat oorlog voor haar betekent. “Een soort gevangenis,” zegt ze met moeite. “Een gevangenis waar je je hele leven probeert uit te komen.” In de huisjes kan ik naast de persoonlijke ontmoetingen ook informatie lezen. Hoe werkt een asielprocedure precies? Wat betekent staatsloosheid? Aiham geeft zelf antwoord tijdens de virtuele ontmoeting: “Staatsloosheid betekent: u heeft geen land. Het betekent ook: u heeft altijd onrust. U moet terug! Waarnaartoe?” Frederiek legt uit dat ze voor ieder verhaal een andere nadruk hebben gekozen: “Lidija praat op meta-niveau over conflict, verzoening & vrede. Het gesprek dat ik met haar had ging bijvoorbeeld over het tribunaal in Den Haag. Maar dat is niet het gesprek dat ik met Desbelle voerde. Hij wilde liever niet over Eritrea vertellen, maar wel over de boottocht die hij gemaakt heeft. Yvonne uit Jamaica spreekt over mensenrechten en LGBT-rights. Ram (uit Bhutan) praat over dictatuur, maar ook over wonen in de regio.”

IMG_4206IMG_4207

Al deze verhalen komen niet uit de lucht vallen. Het kostte tijd om mensen te vinden die hun verhaal wilden delen. “We hebben een researcher ingehuurd,” legt Frederiek uit. “Zij ging continu langs clubjes, vluchtelingenwerk, belangenverenigingen en dergelijke. We hebben opzettelijk naar diversiteit gezocht. In leeftijd, maar ook binnen de thema’s. We wilden niet alleen maar dezelfde verhalen. Iedereen doet vrijwillig mee en heeft een bepaalde drive om hetgeen wat hem/haar is overkomen te vertellen. Niet alleen voor zichzelf, maar ook voor het algemeen goed.” Daarnaast heeft Humanity House geïnvesteerd in het creëren van een vertrouwensband. “We hebben echt de moeite genomen om ons te verdiepen in de persoon achter het verhaal. Degenen die we hebben geïnterviewd, hebben denk ik ook wel aangevoeld dat we integere intenties hadden en geen sensationele bedoelingen.“ Op de vraag of het proces altijd even gemakkelijk is geweest, geeft Frederiek een glimlach als antwoord. “Niet altijd. Bij Ram vond ik het bijvoorbeeld ingewikkeld. Ik dacht van tevoren dat hij geen gemakkelijke prater zou zijn. Toen we hem vroegen naar wat de Bakhu voor hem betekent, begon hij opeens te vertellen. We waren perplex. Wat een verhaal!” De Bakhu, een traditioneel kledingstuk, is inmiddels te bewonderen in een van Ram’s museumhuisjes. “Ram heeft zich ook ingezet voor de hervestiging van Bhutanezen in Amerika en Nederland. Daar wilde hij graag over vertellen. Dus de Bakhu en de hervestiging werden onderdelen van zijn verhaal.”

IMG_4193IMG_4196

Op de vraag wat ze hoopt dat de bezoeker meeneemt na een bezoek aan Humanity House, reageert Frederiek heel direct: “Dat maakt me niet uit. Mooi meegenomen als er een schoolklas komt en de jongeren opeens beseffen dat er veel landen zijn waar homo’s niet veilig zijn. Dat besef is een grote stap voor een jongere. Als je als volwassene bedenkt dat je op je vrije avond in een gaarkeuken wil staan, ook goed. Maar al met al is het een persoonlijke ervaring. Ik denk niet dat we het stemgedrag van mensen veranderen hier.” Maar een indruk achterlaten op de bezoeker, dat doen ze zeker.

IMG_4185

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s