De hele GGZ op de schop!

Hoeveel ADHD’ers of autisten kan jij opnoemen? Hoogstwaarschijnlijk meer dan een. Maar zijn er écht zoveel adhd’ers en autisten in Nederland? GOEROE.GURU sprak met Prof. Dr. Jim van Os, hoofd van de afdeling Psychiatrie en Psychologie van het UMC & oprichter van o.a. Psychosenet en De Nieuwe GGZ. Hij stelt de huidige diagnosemaatschappij al jaren aan de kaak en zette Nederland op z’n kop met o.a. de uitspraak “Schizofrenie bestaat niet!”. De Nieuwe GGZ kijkt naar menselijke kwetsbaarheden in plaats van diagnoses & creëert communities van ervaringsdeskundigen, familieleden en professionals. Van Os: “We moeten vooral niet gaan geloven dat we een ziekte hebben.”

Hoe denk jij over mensen die hun identiteit ontlenen aan hun mentale ziektes? ‘Binnen de mensen die geduid zijn als autisme spectrum, is er een tegenbeweging die zegt “Wij zijn de bijzondere mensen. Wij hebben het vermogen om ons heel diep te focussen, we worden niet de hele tijd afgeleid door dat sociale gedoe van jullie. Kortom, jullie (de niet-autisten) hebben het probleem.” Voor ADD geldt dat ook. Die mensen hebben een enorme capaciteit om te switchen binnen hun gedachten en kunnen daardoor heel creatief zijn en duizend dingen tegelijk doen. Wij hebben menselijke variatie een beetje eenduidig uitgelegd als ‘ziektes’. De medische klasse maakt er diagnoses van en daar zit een winstmodel achter. Zo plat is het. Een beetje depressiviteit is handig, zodat je signalen kunt ontwikkelen om somberheid te herkennen. Maar te veel… Ja, dan kan je het best wel ziekte gaan noemen.’

Wanneer is iets teveel? Wat noemt de psychiatrie ‘normaal’ en ‘abnormaal’?  Wat is dat, die norm? ‘Dat is het lastige. De norm is individueel. De een die stemmen hoort kan daar prima mee leven of heeft er zelfs baat bij. De ander hoort precies dezelfde stemmen, maar heeft daar een enorm probleem mee. Er is geen norm.’

Maar is het dan wel een individueel probleem? Of is het een probleem dat veroorzaakt wordt door de maatschappij?Als je in Nederland zegt dat je stemmen hoort, dan maken we het meteen zinloos door te zeggen dat je een vreselijke hersenziekte hebt: schizofrenie. Door het een ziekte te noemen wordt de mogelijkheid om daar zin aan te geven je onmiddellijk ontnomen. De patiënte rol wordt enorm versterkt en de identiteit van die ziekte neem je aan. Anders blijf je strijden tegen al die mensen die zeggen dat je ziek en gek bent. Op het laatst internaliseer je de ziekte en ga je jezelf zien als zinloos persoon. Het probleem is dus dat die diagnoses er zijn. Want op de eerste plaats zeg je dat ziektes bestaan en dat het dus ziektes zijn. Dat is niet zo. We moeten vooral niet gaan geloven dat we een ziekte hebben. Want in de natuur bestaan er geen ziektes, alleen variaties. We moeten erna toe dat we kunnen zeggen dat iedereen wordt geboren met een kwetsbaarheid. Dat kunnen we onze kinderen ook leren: elk mens beweegt zich anders door zijn of haar kwetsbaarheid. De taal moet gebaseerd zijn op hun kwetsbaarheden en hun kracht.’

Heb je zelfs weleens een diagnose gekregen?Mijn kwetsbaarheid zit in de zuchtigheid. Mijn familie en ikzelf zijn zuchtige mensen. Ik heb een dingetje met alcohol, dat uitte zich al tijdens mijn studententijd. Ik kan het kanaliseren door te werken en nuttige dingen te doen.’

Realiseerde je toen ook al dat het een kenmerk was of stopte je het in het hokje diagnose?Als je psycholoog of psychiater wordt, ga je ook zelf in therapie om jezelf te ontdekken. Het is een subtieler proces om te kijken naar hoe je in elkaar zit: waar zitten mijn kwetsbaarheden en waar zit mijn kracht?’

Gaan we in de toekomst allemaal over kwetsbaarheden praten? ‘Dat is wel de hoop. Tegen mensen die een beetje gebrek aan concentratie hebben zeggen we: “Je hebt een slechte concentratie, die wordt veroorzaakt door een ziekte!” Waarom vragen we niet: “Je hebt een slechte concentratie, zullen we daar eens naar gaan kijken?” Tien jaar geleden riep ik al dat schizofrenie niet bestaat. Toen viel de hele wereld over me heen. En nu word ik uitgenodigd om er op conferenties over te vertellen.’

Wordt dit hele systeem overeind gehouden door geldstromen?De GGZ is een markt van 6 miljard euro. Jij kan geld verdienen als je een bordje op de deur hangt: “Nienke, psycholoog.” Dan moet de zorgverzekering jou een patiënte restitutie vergoeden.’

Hoeveel wordt er op medicijnen verdiend?Die kosten helemaal niks meer. De dosis van antidepressiva is zo gemaakt dat je niet geleidelijk kunt stoppen zonder vreselijke ontwenningsverschijnselen. Dus blijven mensen pillen slikken. Peter Groot (ervaringsdeskundige op het gebied van depressie) heeft samen met een apotheker een taperingstrip uitgevonden om van antidepressiva af te komen. Daarmee kan je zelf een strip maken om rustig af te bouwen. Mensen zijn laaiend enthousiast. Maar, de zorgverzekeraar vergoedt dit niet. Medicijnen zijn goedkoper omdat ze geen patent meer hebben, dus laten ze mensen doorslikken. Dat is goedkoper dan geleidelijk afbouwen met een tapering die eenmalig 60 – 80 euro kost.’

Waarom worden er regelmatig eerst medicijnen uitgegeven alvorens therapeutische behandelingen?Zonder diagnose kom jij de GGZ niet in, want dan kan er geen dossier geopend worden. Een psycholoog krijgt een vergoeding als hij jou een diagnose geeft. Hoe meer minuten de psycholoog jou behandelt, hoe meer geld hij verdient. Psychotherapie is echt duur. Medicatie kost vrijwel niks meer. Dus dan geven ze dat. Het gevaarlijke van ritalin is dat het werkt. Mensen hebben het gevoel dat ze veel geconcentreerder zijn. Dat is ook zo, als wij het zouden nemen werkt het ook. De meeste mensen die antidepressiva krijgen, krijgt hoogstens te maken met een placebo-effect. De kunst is om te ontdekken wie nou die pil écht nodig heeft en wie veel beter zou reageren op psychotherapie.’

Jullie willen het helemaal anders doen, toch?Ja. Ons plan heet De Nieuwe GGZ. Wij willen in elke wijk een community maken van ervaringsdeskundigen, familieleden en professionals. Mensen zitten zelf op de driverseat, ze kunnen zelf kiezen welke gegevens ze online delen omdat ze eigenaar zijn van hun eigen dossier. Ze kunnen dus ook psychotherapeuten uitnodigingen om contact te maken. Veel mensen met een psychische aandoening willen gewoon zinvol bezig zijn. Dat doe je door een sociale economie op te tuigen. Want als je de hele dag thuis zit te niksen met je schizofrene brein, dan gebeurt er ook niks.’

Hoe ga je dan werken binnen De Nieuwe GGZ?Een van de dingen die we willen doen zijn een aantal socratische dialogen weerleggen tussen de drie partijen om basaal met elkaar te verkennen. We vragen de psychiater welk beeld hij heeft. Dit beeld heeft hij verworven in een cultuur waarin men met medische benamingen praat over concepten, ziektes en hersenen. Dan is er de psycholoog. Die gelooft heilig in diagnostische testen. Patiënten gaan uit van herstelbewegingen. Zij hebben ervaringskennis en geloven dat het overgaat. De vraag aan hen is ook: “Wat is jouw identiteit, ben je jouw ziekte of een persoon?” De gedachtegangen van al die partijen moeten tot een taal gemaakt worden. Beter worden is een proces van zelfinzicht, het begrijpen dat je een identiteit hebt anders dan een ziekte. ‘

Het klinkt als een experimentele speeltuin. Je hebt geen idee wat er gaat gebeuren.Zoals Socrates zei: “Niet weten is ook weten…”‘

Hoe ga je de kwaliteit daarvan waarborgen?Dat kunnen we niet. Dat doet de community. Zodra je het namelijk gaat regulieren, werkt het niet meer. Dan wordt je een kwaliteitsinstituut. Neem bijvoorbeeld de website Proudtobeme die door een ervaringsdeskundige is gestart: miljoenen mensen vinden elkaar daar elk jaar op. Wij hebben psychosenet opgericht, waar nu al een half miljoen mensen per jaar opzitten. Nederland pleurt eindeloos geld in het GGZ systeem, terwijl het helemaal niet zoveel kost om mensen elkaar te laten vinden en helpen. Maar ons plan is disruptief, dat gaat niet van de ene op de andere dag.’

Kan dit plan al kleinschalig uitgeprobeerd worden?Ja. Wij willen tien à twintig pilots in Nederland organiseren. In Amsterdam en Zuid-Limburg zijn we al begonnen. Maar disruptief te werk gaan is heel erg moeilijk. Die 6 miljard binnen GGZ is namelijk werkgelegenheid. Dat bedrag wordt beschermd door GGZ Nederland. Maar er komt gelukkig druk van onderaf richting GGZ om ook mee te gaan doen, namelijk vanuit gemeentes en de huisartsen: “Kom maar in de wijk, GGZ, waar iedereen elkaar kent bij de voornaam,” zeggen ze. “Dan gaan we het samen opknappen!”’

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s