Niet weten is óók weten

Een vriendin zei ooit tegen mij: “In de oneindigheid van het universum, daar ligt het antwoord.” Zij bedoelde dat wij, mensen, nietige wezentjes zijn in vergelijking met het heelal. Soms loop ik over straat en pieker over mijn werk(loze bestaan) of over eventuele vervolgopleidingen. Tijdens die piekermomenten kijk ik vaak omhoog richting de lucht om me haar uitspraak te herinneren. Voor de clue maakt het niet zoveel uit of het een sterrenhemel is die terug staart, een wolkenlandschap of dat mijn blik vertroebelt wordt door een regenplens. Als ik naar boven kijk, weet ik dat mijn vriendin gelijk heeft: in het oneindige ligt het antwoord op heel veel vragen. En dat antwoord is: “Ik weet het niet.” Het is namelijk oké om niet te weten waar het leven naar toegaat (pfff, wat een opluchting om dat toe te geven). Daarom deze ode aan het niet-weten-wat-je-wilt-worden-of-zijn. Want, niet weten is wel degelijk weten! Ben jij ook iemand die het weleens niet meer weet of vaker wil durven niet-te-weten? Chapeau! Lees vooral door.

Dit weekend was ik op een feestje van een vriendin. Nadien deelde ik een treinrit met een jonge vrouw van ergens midden/eind twintig. Het type: knap, welbespraakt en grappig. Op eenzelfde soort feestje had ik haar drie jaar eerder al eens ontmoet, maar ik wist eigenlijk vrij weinig van haar. Toen ik haar vroeg: “En, wat doe jij nu zoal?” leek ze deze vraag op te vatten als een moment waar direct een gesloten antwoord op moest komen. “Ik weet het nog steeds niet, ik ben nog steeds op zoek naar een baan. Ik zit eraan te denken om weer te gaan studeren. Iets met geluid. Iets met kunst. Ik weet het niet.” Ik probeerde haar voorzichtig te vragen wat ze precies in gedachten heeft, maar bij elke vraag die ik stelde leek het alsof ze zich verder afsloot van haar gevoel en ook van mij. Ze gaf later aan een hekel te hebben aan “dat soort vragen”. En dus stopte ik maar met vragen op haar afvuren.

Wat zijn dat nu eigenlijk? Dat soort vragen? Je herkent ze vast wel, van die standaardvragen die je voornamelijk op feestjes hoort/stelt: “Wat doe jij voor werk?” “Wat studeer je?” of, als je net als ik aan het afstuderen bent: “Wat kun je hier nou eigenlijk mee, na je afstuderen?” Voor iemand zoals ik – die de meeste vage kunststudie ever doet – en dat treinmeisje, is er geen eenduidig antwoord op dat soort vragen. Ik dacht haar een simpele vraag te stellen, maar verwachtte onbewust een oppervlakkig en gesloten antwoord. “Ik werk in een café en studeer economie.” had ik stiekem willen horen!  In plaats daarvan kreeg ik een open en ontnuchterend antwoord. Dankzij haar niet-weten lag haar hele wereld weer open. Maar zo positief zag zij het niet in. Helaas was ze te vaak lastig gevallen met dat soort vragen door haar omgeving, waardoor ze niet-weten als iets fouts was gaan zien.

Dat gevoel herken ik wel. Ooit vroeg een gastdocent aan onze klas wat we wilden worden ‘als we later groot zijn’. Iedereen gaf een concreet antwoord: de een wilde muzikant worden, de ander kunstenaar en weer een ander wilde een jazzbar openen in Maastricht. Toen ik aan de beurt was en er een half uur over na had kunnen denken, piepte ik: “Flexibel!” Hij keek me aan alsof ik “Poep” had geantwoord. “Och meisje,” zei hij met medelijden. “Dan ga jij het heel moeilijk krijgen in deze wereld.”

Hoe hard ook, die gastdocent had gelijk. Want, leg maar eens in Jip-en-Janneke-taal aan jouw omgeving uit dat je niet weet wat je wilt worden of wilt zijn. Als tegenreactie geeft men geregeld: “Hè, wat vervelend, het komt vast goed!”, “Ik weet nog wel een baan voor je!” of “Misschien moet je eens dit-en-zus-en-zo doen, daar was je vroeger toch altijd zo goed in?”. Niemand zegt: “Cool. En hoe is dat om het even niet te weten?” Is het dan per definitie niet leuk om niet te weten? Om van dat soort vragen af te komen, verzin ik vaak antwoorden. Het ene moment stel ik me voor als kunstcoördinator & het andere moment ben ik een cultureel ondernemer. Dan profileer ik mezelf als een educatief actrice, dan weer als kunstenaar en/of journalist. Want, als ik in de valkuil trap om al mijn projecten op te sommen, krijg ik dezelfde rare blikken als wanneer ik zeg dat ik “even geen idee heb waar mijn toekomst heen gaat”. Net zoals het niet is toegestaan om het niet te weten is het blijkbaar ook niet toegestaan om een allegaartje te zijn.

Het liefste had ik tegen het treinmeisje willen zeggen dat het oké is om het niet te weten. Ik had haar willen zeggen dat ik het ook heel vaak niet weet. In mijn werk niet, maar ook niet in mijn relatie(s). Maar in plaats daarvan gaf ik ongevraagd stomme adviezen zoals: “Kijk eens in België, daar is het veel goedkoper om te studeren, dus dan is het niet zo erg als je een verkeerde keuze  maakt”. Ik zei dat vooral uit ongemak en ik vrees dat de meeste mensen dat soort vragen stellen uit ongemakkelijkheid.

Maar loont het eigenlijk wel om ons vast te houden aan wat we denken zeker te weten? Waarom stellen we eigenlijk dat soort vragen? Is het echt beter om ons aan een beroep vast te klampen? Kunnen we de volgende keer niet vragen: “Zeg, wanneer was de laatste keer dat jij niet wist waar jouw leven naar toe ging en wat heeft dat jou gebracht?” Filosoof Socrates claimde vele, vele jaren geleden al: “Het verstandigste is zij die die weet wat ze niet weet.” De volgende keer wanneer dat ik mij voorstel als zijnde mijn beroep/mijn studie, denk ik hopelijk terug aan deze column en vraag ik mezelf af: is dit wel wie ik écht ben? Of ben ik veel meer/minder dan dat? Eigenlijk is het treinmeisje dapperder dan de meesten van ons, omdat ze eerlijk durfde toe te geven dat ze het allemaal even niet meer weet. En achteraf gezien, had ik haar voor die eerlijke reactie een staande ovatie voor moeten geven. De volgende keer als ik haar zie hoop ik tegen haar te kunnen zeggen: “Kijk eens wat vaker in het heelal en realiseer je, dat je niet alleen bent. Want eigenlijk, weet we allemaal niks.”

Hoe ga jij om met niet weten?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s